Εξερευνώντας τη μινωική μαγειρική...

Εξερευνώντας τη μινωική μαγειρική...

Η Κρήτη τα έχει όλα, ακούς να λένε πολλές φορές οι ντόπιοι. Είναι μια μεγάλη αλήθεια σε ό,τι αφορά τα προϊόντα της κρητικής γης. Μια γη, που παρά την ανθρώπινη παρέμβαση και την απαξίωση από την πολιτεία του πρωτογενή τομέα, παραμένει «τυχερή», πλούσια σε ενδημικά φυτά, βότανα, ελαιόδεντρα, άγρια χόρτα, λαχανικά και φρούτα, γαλακτοκομικά… και ο κατάλογος είναι μακρύς. 

Μια αλήθεια όμως που την επισκιάζει ο σύγχρονος, γρήγορος, φτηνός τρόπος διατροφής, όπου οι σαλάτες, τα βότανα ή τα χόρτα έχουν χάσει την κυρίαρχη θέση τους στο τραπέζι με το κρέας να δεσπόζει χωρίς μέτρο και με γεύσεις «ξένες» στις διατροφικές μας συνήθειες.

Όλοι οι δρόμοι ωστόσο έχουν επιστροφή. Υπάρχει η επιστημονική γνώση, όπως και η δυνατότητα να έρθουμε σε επαφή με τα παλαιότερα χρόνια, να μάθουμε για τις συνήθειες των προγόνων μας, να απολαύσουμε γεύσεις ξεχασμένες αλλά και άλλες που εξακολουθούν να βρίσκονται στο σύγχρονο τραπέζι, να πάμε πίσω στο χρόνο και να αναλογιστούμε ίσως τα διατροφικά μας λάθη.

Αυτή τη «γέφυρα» από το παρελθόν στο παρόν, επιχειρεί η αρχαιολόγος και ανθρωπολόγος Τζέρολιν Μόρισον που προσφέρει σε ξένους και ντόπιους επισκέπτες γαστρονομικές εμπειρίες, σε μαγειρικά σκεύη αντίγραφα των μινωικών, με χρήση υλικών που ήταν και τότε διαθέσιμα, μαγειρεύοντας σε εστία πυρός. 

Η Τζέρολιν Μόρισον, από τις ΗΠΑ βρέθηκε τη δεκαετία του ’90 στην Κρήτη, αγάπησε το νησί και έκτοτε ζει σε αυτό, διερευνώντας τη ζωή, τις γεύσεις και τις μαγειρικές συνήθειες των αρχαίων.

Με τους συνεργάτες της, μέσω της Minoan Tastes, μιας κοινωνικής επιχείρησης που προωθεί τη γαστρονομική ιστορία της αρχαίας Κρήτης σε συνεργασία με δίκτυο εμπειρογνώμονων στο φαγητό, την ιστορία και την αρχαιολογία, παρουσιάζουν επιστημονική γνώση με έναν πιο απτό τρόπο για τον σύγχρονο άνθρωπο έτσι ώστε να υπάρξει καλύτερη κατανόηση για το πώς οι αρχαίοι εκτελούσαν τις καθημερινές δραστηριότητές τους στη Μινωική περίοδο. 

«Εκτός από την προσπάθειά μας να γεφυρώσουμε το παρελθόν με το παρόν, προσπαθούμε να δημιουργήσουμε πρεσβευτικές σχέσεις μεταξύ ανθρώπων διαφορετικών εθνικοτήτων. Επίσης, δημιουργούμε εκπαιδευτικά προγράμματα αλλά και προγράμματα για τουριστικούς σκοπούς. Επιπλέον, έχοντας μια πιο ανθρωπιστική προοπτική, ασχολούμαστε και με πιο σύγχρονα θέματα, όπως η διατροφή και η ευεξία», αναφέρει η κα Μόρισον.

Η Αμερικανίδα επιστήμονας, από τη βάση της στην Ιεράπετρα, παραχώρησε στο goodnet.gr μια πολύ ενδιαφέρουσα συνέντευξη.

-Κυρία Μόρισον, πόσο διαφέρει η σύγχρονη διατροφή από αυτήν των Μινωιτών;

«Όσον αφορά τα συστατικά τροφίμων, τα πιο προφανή είναι τα κλασικά τρόφιμα, τα οποία τα συνδέουμε με τη σύγχρονη ελληνική και κρητική κουζίνα αλλά αυτά δεν ήταν διαθέσιμα κατά τη μινωική περίοδο. Για παράδειγμα, σήμερα οι ντομάτες, τα αυγά, τα κολοκυθάκια, οι πατάτες, οι πιπεριές, το λεμόνι, τα άλλα εσπεριδοειδή, η κανέλα, η πάπρικα και η μαύρη πιπεριά είναι ΟΛΑ τα νέα παγκόσμια φυτά ή τα παλιά παγκόσμια μπαχαρικά που ήρθαν στην Ελλάδα πρόσφατα ή τουλάχιστον μετά την Εποχή του Χαλκού. 

Τα τρόφιμα που αποτελούσαν μέρος της μινωικής δίαιτας -και τα έχουμε και σήμερα- είναι καστανές φακές, χοιρινό, πρόβατο / κατσίκι, διάφορα είδη ψαριών, πεταλίδες, καβούρια, κριθάρι, σιτάρι και διάφορα είδη φρούτων. Θα είχαν επίσης άγρια χόρτα, μανιτάρια, βότανα και άλλα τρόφιμα, που δεν θα παρέμεναν εύκολα στο αρχαιολογικό αρχείο. Ίσως η μινωική δίαιτα να μοιάζει περισσότερο με τη διατροφή που υπήρχε στην Κρήτη πριν από 100 έως 200 χρόνια; Είναι πιθανό».

-Υπάρχουν στοιχεία σχετικά με τις συνήθειες στο φαγητό ή με τις προτιμήσεις τους;

«Αρχαιολογικά, μπορούμε μόνο να δούμε τα έμμεσα στοιχεία που βρήκαμε στις ανασκαφές, επειδή δεν υπάρχουν εγγραφές που να περιλαμβάνουν συνταγές και συνήθειες κατά τη διάρκεια του «τραπεζιού», που θα μας έδιναν άμεση εικόνα για τον μινωικό πολιτιστικό κόσμο.

Μελετάμε τα είδη αγγειοπλαστικής, την ποσότητα και την κατάσταση των βιολογικών αντικειμένων όπως τα οστά, τους σπόρους και τα κελύφη, τα αρχιτεκτονικά χαρακτηριστικά για να κατανοήσουμε καλύτερα τα σημεία όπου βρέθηκαν αυτά τα αντικείμενα, καθώς και τα σχέδια που διατηρήθηκαν σε αγγεία και τοιχογραφίες, σκηνές χαραγμένες στις σφραγίδες από πέτρες. Οι αρχαιολόγοι εξετάζουν επίσης τα κρητικά ιερογλυφικά και τη γραμμική Α και Β.

Έτσι, εξετάζοντας αυτό το είδος στοιχείων, γνωρίζουμε ότι σε σχεδόν όλες τις μινωικές τοποθεσίες οι άνθρωποι μαγείρευαν σε δοχεία με τρία πόδια! Αυτά τα μαγειρικά σκεύη είναι κατάλληλα για να σιγοβράζουμε σούπες και στιφάδο.

Υπάρχουν και άλλα είδη δοχείων μαγειρέματος, αλλά αυτά είναι τα πιο συνηθισμένα. Σε αρχαιολογικούς τόπους όπου τα οστά, οι σπόροι και τα κοχύλια έχουν διατηρηθεί καλά, είναι συνηθισμένο να διαπιστώνουμε ότι η διατροφή των ανθρώπων ποικίλλει και σε πολλές περιπτώσεις υπάρχουν ίσες ποσότητες οστών ψαριών, καθώς και οστών χοιρινού! Βρίσκουμε επίσης ότι οι άνθρωποι μαγείρευαν σε πολλά σημεία, μέσα στο σπίτι και μερικές φορές έξω. Αυτό είναι παρόμοιο με το πώς μαγειρεύουμε σήμερα στην Κρήτη».

-Μπορούμε να εντάξουμε στοιχεία της μινωικής διατροφής στο σήμερα; Μια εποχή fast food, φτηνών προϊόντων, που μας ενδιαφέρει κυρίως να έχουμε να φάμε και όχι το τι τρώμε;

«Πιστεύω ότι μπορούμε. Η θετική πτυχή της σύγχρονης ζωής είναι ότι υπάρχουν πολλές επιλογές, οπότε αν οι άνθρωποι γνωρίζουν τις σχέσεις μεταξύ διατροφής και υγείας, μπορούν να επιλέξουν έναν τρόπο ζωής που υποστηρίζει καλύτερες διατροφικές επιλογές. Αρνούμαι να πιστέψω ότι επειδή η βιομηχανία τροφίμων έχει δημιουργήσει έναν κόσμο γρήγορου φαγητού πρέπει και να την υποστηρίξουμε. Κατά τη γνώμη μου, το ζήτημα είναι η εκπαίδευση και η οικονομία.

Πρέπει να υπάρξει εκπαιδευτική παρέμβαση που να υποστηρίζει την καθαρή και υγιή δίαιτα. Είναι επίσης αληθές ότι στη σημερινή οικονομία μπορεί να είναι δύσκολο για τους ανθρώπους, ειδικά εκείνους που ζουν σε μεγάλες πόλεις, να τρέφονται οι ίδιοι ή οι οικογένειές τους υγιεινά λόγω της δαπάνης.

Προσωπικά, όταν τρώω fast food είναι επειδή θέλω, είμαι πολύ τεμπέλα για να προετοιμάσω κάτι πιο υγιεινό, ή έχω ξεμείνει από χρήματα. Πραγματικά δεν χρειάζεται να συμμετέχω στον κόσμο του γρήγορου φαγητού, αλλά όταν το κάνω, γνωρίζω πλήρως ότι το επιλέγω.

Από την άλλη πλευρά, δεν θα μπορούσα να ισχυριστώ ότι μόνο επειδή οι μινωικοί άνθρωποι είχαν έναν τρόπο ζωής όπου έκτρεφαν ζώα, αλίευαν, κυνηγούσαν ή μάζευαν τα χόρτα και τα σαλιγκάρια τους, γι’ αυτό είχαν καλύτερη υγεία και διατροφή ή ζούσαν περισσότερο από τους σύγχρονους ανθρώπους. Αυτό δεν το γνωρίζουμε, διότι τα στοιχεία που έχουμε δεν αφορούν όλες τις φάσεις της μινωικής περιόδου.

Επίσης, δεν είναι δυνατόν να αρνηθούμε τα οφέλη της σύγχρονης ιατρικής. Τότε οι άνθρωποι θα μπορούσαν να έχουν πεθάνει από μια απλή λοίμωξη των δοντιών.

Το φαγητό, η διατροφή, το μαγείρεμα και η υγειονομική περίθαλψη, είναι βασικά συστατικά για να έχουμε έναν υγιεινό τρόπο ζωής. Πιστεύω ότι με τη σύγχρονη τεχνολογία ψύξης και ηλεκτρικών φούρνων οι άνθρωποι σήμερα μπορούν να αποθηκεύουν και να μαγειρεύουν θρεπτικά τρόφιμα αν έχουν την επιθυμία και τη γνώση. 

Για παράδειγμα, μπορεί κάποιος να μαγειρεύει μια μεγάλη θρεπτική κατσαρόλα το σαββατοκύριακο ή το βράδυ στο φούρνο, ενώ κάνει άλλες δουλειές στο σπίτι και όταν είναι έτοιμη, χωρίζει το φαγητό στις μερίδες που χρειάζεται. Θα έχει φαγητό για σήμερα και για αργότερα.

Αυτό απαιτεί μεγάλο προγραμματισμό, αλλά λειτουργεί επειδή εξοικονομεί χρόνο και χρήμα. Απλά πρέπει να οργανωθεί και να ξέρει τι θέλει από την άποψη της διατροφής. Με αυτήν την έννοια μπορούμε να εξασκηθούμε μαγειρεύοντας αργά, να ψωνίζουμε και να τρώμε τοπικά προϊόντα, κάτι που μοιάζει με τον τρόπο που λειτουργούσαν οι αρχαίοι πολιτισμοί και οι παππούδες μας».

ΜΑΓΕΙΡΕΜΑ ΣΕ ΑΝΤΙΓΡΑΦΑ ΜΙΝΩΙΚΩΝ ΣΚΕΥΩΝ

-Χρησιμοποιείτε σκεύη – αντίγραφα των μινωικών. Είναι μόνο για λαογραφικούς λόγους ή έχει σημασία το σκεύος στο οποίο μαγειρεύουμε;

«Αυτό είναι ένα πολύ σημαντικό ερώτημα, διότι υπάρχει διάκριση ανάμεσα στην αντιγραφή ενός τεχνητού αντικειμένου και τη δημιουργία ενός αντικειμένου και στην ανάπτυξη ενός προγράμματος που εμπνέεται από κάτι που έχει ιστορική ή αρχαιολογική σημασία.

Το Minoan Tastes δημιουργεί αντικείμενα και αναπτύσσει προγράμματα που εμπνέονται από αντικείμενα που βρίσκονται στο αρχαιολογικό αρχείο. Χρησιμοποιούμε την έμπνευση και την καινοτομία, αντί να αντιγράφουμε ένα αντικείμενο. Για να αντιγράψει κάποιος ένα αντικείμενο σημαίνει ότι έχει πάρει ένα καλούπι γύψου και κυριολεκτικά κάνει ένα αντίγραφο αυτού, αυτό όμως μπορεί να το βλάψει. 

Δεν θέλουμε να κάνουμε τίποτα που θα μπορούσε να βλάψει αρχαιολογικά αντικείμενα. Δημιουργούμε αντικείμενα που είναι όσο πιο κοντά γίνεται στα μινωικά σκεύη μαγειρικής σε σχήμα, μέγεθος και φινίρισμα επιφάνειας. Για το διδακτορικό μου έφτασα όσο πιο μακριά μπορούσα ώστε να χρησιμοποιήσω τον ίδιο τύπο κρητικού πηλού που χρησιμοποιούσαν οι Μινωίτες, στην τοποθεσία που ονομάζεται Μόχλος

Στην πραγματικότητα, τα μινωικά σκεύη μαγειρικής ποικίλλουν πολύ και σε σχήμα και μέγεθος. Ούτε δύο απ’ αυτά δεν είναι ίδια. Τα μινωικά σκεύη μαγειρέματος χρησιμοποιούνται στην παρουσίασή μας γιατί μαγειρεύουμε και σερβίρουμε φαγητό σ’ αυτά. Για τις παρουσιάσεις μας αυτό είναι σημαντικό, αφού το μινωικό σκεύος μαγειρικής με τον τρίποδα προσφέρει διάφορες προκλήσεις στο μαγείρεμα σε σχέση με άλλα σκεύη και αυτό είναι κάτι που θέλουμε να δείξουμε.

Βοηθά κάποιον να μπει στη «διάθεση» ή στο «μυαλό» του τι θα μπορούσε να ήταν κατά τη μινωική περίοδο το μαγείρεμα. Είναι πολύ σημαντικό. Η κατσαρόλα και η τεχνική είναι απλά μια πτυχή της διαδικασίας, τα είδη των τροφίμων είναι επίσης σημαντικά.

Μερικές φορές πρέπει να τροποποιήσουμε το πρόγραμμά μας και δεν μπορούμε να μαγειρέψουμε τα πάντα στα δοχεία μαγειρέματος τρίποδων εξαιτίας των καιρικών συνθηκών ή των περιορισμών χώρου, οπότε έχουμε αναπτύξει και άλλες επιλογές παρουσίασης για να είμαστε ευέλικτοι. Ενώ τα σκεύη μαγειρέματος τρίποδων και τα τρόφιμα είναι βασικά στοιχεία για την εργασία μας, η καρδιά είναι το μήνυμα και αυτό είναι πάντα το πιο σημαντικό»!

-Συνεργάζεστε με άλλους κεραμίστες στην κατασκευή των σκευών;

«Στην αρχή του προγράμματος έφτιαχνα εγώ όλα τα αγγεία, τα κύπελλα και τα μπολ, αλλά πλέον συνεργάζομαι με άλλους αγγειοπλάστες. Το πρόγραμμα έχει αυξηθεί και πρέπει να έχω βοήθεια. Και αυτό είναι καλό, διότι παρέχει κάποιο εισόδημα σε άλλους ανθρώπους και επίσης κάνω φίλους. Σήμερα, δουλεύω με αγγειοπλάστες στην Κρήτη, την Αθήνα και τις ΗΠΑ.

Όταν δουλεύω με άλλους αγγειοπλάστες, είναι μια αληθινή συνεργατική προσπάθεια. Σχεδιάζω τα αγγεία και σε πολλές περιπτώσεις είμαι μέλος της παραγωγικής διαδικασίας, για την προσθήκη των ποδιών, λαβών και της διακόσμησης ή την κατασκευή των καπακιών. Χρησιμοποιώ αυτά τα μαγειρικά σκεύη κάθε εβδομάδα και το καλοκαίρι μερικές φορές, καθημερινά, και ξέρω ακριβώς τι χρειάζονται αυτοί οι τύποι αγγείων στον σχεδιασμό τους, για να γίνουν μια επιτυχημένη κατσαρόλα»!

-Τα προϊόντα που χρησιμοποιείτε στη μαγειρική σας από πού προέρχονται; Ποιοι είναι δηλαδή οι «προμηθευτές» σας;

«Χρησιμοποιούμε κυρίως κρητικά προϊόντα διατροφής, αλλά αν δεν είναι δυνατόν θα χρησιμοποιήσουμε προϊόντα από την υπόλοιπη Ελλάδα. Σε σπάνιες περιπτώσεις προμηθευτήκαμε τρόφιμα από εταιρείες εκτός της Ελλάδας, αλλά μπορεί να συμβεί.

Ειδικά, αν υπήρχε ένα κακό έτος για μια συγκεκριμένη καλλιέργεια. Μια τέτοια περίπτωση είναι τα αμύγδαλα ή τα σύκα. Στην Κρήτη μπορούμε να γεμίσουμε πλήρως το καλάθι μας και ως επί το πλείστον η Κρήτη είναι ένα αυτάρκες νησί, για την κλίμακα της επιχείρησης που κάνουμε. Είμαστε πολύ ευχαριστημένοι μ’ αυτό»!

-Πώς σας δημιουργήθηκε η ανάγκη να ασχοληθείτε με αυτό το αντικείμενο;

«Προσωπικά εκπαιδεύτηκα δημιουργώντας και εκτελώντας δραστηριότητες, έτσι το να αναπτύξω ένα πρακτικό πρόγραμμα για να κατανοήσω καλύτερα πώς κατασκευάστηκαν μινωικά μαγειρικά σκεύη, ήταν τέλειο για μένα. Στην αρχαιολογική λογοτεχνία οι μελετητές του Αιγαίου, έχουν μελετήσει τα μινωικά φαγητά, τη διατροφή, τα μαγειρικά σκεύη και τις οικιακές δραστηριότητες, αλλά κανένας από αυτούς δεν είχε αναπτύξει εκ των προτέρων παραγωγή και χρήση σε αυτό το επίπεδο.

Ευτυχώς για μένα, το πανεπιστήμιο δέχτηκε την πρότασή μου να αναπτύξω αυτό το είδος προγράμματος για διδακτορικό και μου δόθηκε μια πλήρης υποτροφία στην Ελλάδα για να μπορέσω να ζήσω και να εργαστώ στην Κρήτη. Αυτή ήταν μια μακρά διαδικασία που ξεκίνησε επίσημα το 2007 και πρόκειται να κλείσουμε το 2018»!

-Στα συμπόσια που διοργανώνετε πώς ανταποκρίνεται ο κόσμος;

«Η Minoan Tastes διοργανώνει και συμμετέχει σε διάφορες εκδηλώσεις που υποστηρίζουν την εκπαίδευση, καθώς και τις ελληνικές γαστρονομικές και τουριστικές βιομηχανίες. Κανονικά, έχουμε τα πήλινα αγγεία μας στημένα, γύρω από μια εστία φωτιάς και ετοιμάζουμε φαγητό σε αυτά και στη συνέχεια σερβίρουμε.

Η όλη διαδικασία είναι μεγάλη και αν είναι ένα ανοιχτό γεγονός, όπως ένα φεστιβάλ, οι άνθρωποι παρακολουθούν, τραβούν φωτογραφίες και κάνουν ερωτήσεις και στη συνέχεια σερβιρίζονται όταν το φαγητό είναι έτοιμο. Σε άλλες εκδηλώσεις ή δείπνα που είναι πιο επίσημα, οι άνθρωποι έρχονται προς το τέλος, πίνοντας μια μαλοτήρα ή κρασί και συμμετέχουν στο τελευταίο μέρος του μαγειρέματος και έπειτα τρώνε!

Και στις δύο μορφές προσπαθούμε να δημιουργήσουμε ένα περιβάλλον που είναι εκπαιδευτικό, ενημερωτικό και φιλόξενο. Υπάρχουν πάντα πολλές ερωτήσεις, γιατί πολλές φορές αυτή είναι η πρώτη φορά που οι άνθρωποι βλέπουν αυτό το είδος μαγειρέματος και ακούν για το πρόγραμμα Minoan Tastes.

Υπάρχουν ακόμα περισσότερες ερωτήσεις όταν κάνουμε τέτοιες εκδηλώσεις στο εξωτερικό. Μπορείτε να φανταστείτε τι χρειάζεται να τους συστήσω, από την περιγραφή των τοπίων μέχρι την εξερεύνηση στις ιστορικές εποχές ... είναι σαν να τους μεταφέρω στην Ελλάδα με το μυαλό και τις αισθήσεις τους! Αλλά είναι μια ευχάριστη διαδικασία, γιατί μπορείς να διδάξεις, να μιλήσεις και να ακούσεις τους ανθρώπους και το σημαντικότερο, να μάθεις από αυτούς. Μαθαίνω πολλά κάθε φορά που το Minoan Tastes κάνει ένα γεγονός. 

Έχω πάει στην Τσεχία, το Δουβλίνο, το Βερολίνο, την Ουάσιγκτον DC, τη Βόρεια Καρολίνα και το Τενεσί. Σε κάθε μέρος οι άνθρωποι είναι πολύ ενθουσιασμένοι και θέλουν να μάθουν περισσότερα και να έρθουν στην Ελλάδα και την Κρήτη! Είναι πραγματικά διασκεδαστικό να είσαι πρεσβευτής με αυτόν τον τρόπο για την Ελλάδα και την ιστορία».

-Ποιες περιοχές θα επισκεφτείτε στο άμεσο μέλλον; Υπάρχει κάτι προγραμματισμένo στην Κρήτη;

«Η επόμενη εκδήλωση στην οποία έχουν προσκληθεί οι MinoanTastes είναι στο Ηράκλειο 1 και 2 Δεκεμβρίου, για τα αυτοάνοσα και τη διατροφή».

Πηγή

Σχετικά Videos

Powered by TUODY Software