Suicide hotspots στην Ελλάδα: Το κόστος πρόληψης είναι σχεδόν μηδενικό

Suicide hotspots στην Ελλάδα: Το κόστος πρόληψης είναι σχεδόν μηδενικό

της Μάρης Γαργαλιάνου

Κάθε 40 δευτερόλεπτα ένας άνθρωπος αυτοκτονεί, ενώ περισσότεροι από 600 άνθρωποι ετησίως βάζουν τέλος στη ζωή τους τα τελευταία χρόνια στη χώρα μας, αφήνοντας πίσω τους τουλάχιστον 3.000 πενθούντες. 

Σύμφωνα με τα επίσημα στοιχεία του Παρατηρητηρίου Αυτοκτονιών του Κέντρου Ημέρας για την Πρόληψη της Αυτοκτονίας (Κλίμακα) για τα έτη 2016-2018, τα υψηλότερα ποσοστά καταγράφηκαν από άντρες αυτόχειρες επιβεβαιώνοντας τον επιβαρυντικό παράγοντα του φύλου, ενώ οι περιφέρειες με το υψηλότερο ποσοστό θνησιμότητας από αυτοκτονία είναι η Κρήτη, η Αττική και η Δυτική Ελλάδα. Η πιο συχνή μέθοδος παραμένει ο απαγχονισμός.

Με αφορμή την πτώση άντρα από την Ακρόπολη στις αρχές του ’19, βρεθήκαμε στην Κλίμακα και στο Κέντρο Ημέρας για την Πρόληψη της Αυτοκτονίας, προκειμένου να μιλήσουμε για τα «suicide hotspots», ή αλλιώς τις τοποθεσίες υψηλού κινδύνου για αυτοκτονία. Τοποθεσίες προσιτές και προσβάσιμες στο κοινό δηλαδή, όπως γέφυρες, ψηλά κτίρια, γκρεμοί, αγροτικές, ή απομονωμένες συνοικίες… 

«Οι αυτοκτονίες από hotspots, συνήθως φέρνουν μιμητικές συμπεριφορές»

«Στην Ελλάδα, τέτοιες τοποθεσίες έχουν αποτελέσει κατά καιρούς ο Ισθμός της Κορίνθου, η Ακρόπολη, η Γέφυρα Ρίου-Αντιρρίου, η Γέφυρα της Χαλκίδας, οι Καταρράκτες της Έδεσσας, η Λίμνη των Ιωαννίνων, το Λιμάνι του Πειραιά και ο Πηνειός Ποταμός» μας λέει η Όλγα Θεοδωρικάκου, συντονίστρια του Κέντρου Ημέρας για την Πρόληψη της Αυτοκτονίας και συνεχίζει: 

«Η δημοσιοποίηση τέτοιου τύπου αυτοκτονιών ωστόσο, πρέπει να γίνεται πάρα πολύ προσεκτικά, καθώς οι αυτοκτονίες από hotspots, συνήθως φέρνουν μιμητικές συμπεριφορές. Επίσης, πρέπει πάντα να έχουμε υπόψη μας ότι ο αντίκτυπος τέτοιου τύπου αυτοκτονιών είναι πολύ μεγαλύτερος, καθώς υπάρχει μεγάλη πιθανότητα να υπάρχουν θεατές, στους οποίους στη συνέχεια πρέπει να γίνουν συγκεκριμένου τύπου παρεμβάσεις, όπως ψυχολογική υποστήριξη για τη διαχείριση πιθανού μετατραυματικού στρες.»

Σύμφωνα με τα στοιχεία της Ελ.Στατ. για το 2015, ο θάνατος από πτώση αποτελεί την πρώτη πιο συχνά χρησιμοποιούμενη μέθοδο αυτοκτονίας για τις γυναίκες και την τρίτη για τους άντρες.

Το κόστος της πρόληψης είναι σχεδόν… μηδενικό

«Υπάρχει ένα συνολικό πλαίσιο μέτρων, τα οποία μπορούν να λειτουργήσουν προληπτικά. Ουσιαστικά μιλάμε για παρεμβάσεις σήμανσης –μια σήμανση που να αναφέρει ξεκάθαρα μια πηγή βοήθειας όπως το 1018 για παράδειγμα- και στη συνέχεια υπάρχει μια σειρά άλλων μέτρων, όπως η τοποθέτηση πλεγμάτων (εγκατάσταση φυσικών εμποδίων) στις τοποθεσίες υψηλού κινδύνου. 

Να σας πω εδώ ότι μια εθνική στρατηγική για την πρόληψη της αυτοκτονίας αφορά όχι μόνο στη μείωση των αυτοκτονιών, αλλά στο να αναγνωρίσουμε το ζήτημα, να λειτουργήσουμε σα φορείς αποστιγματιστικά κλπ. Είναι ένα σύνολο πραγμάτων..» μας λέει η κ. Θεοδωρικάκου και στη συνέχεια χαρακτηριστικά αναφέρει: 

«Σαν Κέντρο Ημέρας για την Πρόληψη της Αυτοκτονίας, στη Γέφυρα της Χαλκίδας για παράδειγμα, είχαμε προτείνει να μπει μια μεγάλη πινακίδα η οποία να αναγράφει το 1018, την γραμμή παρέμβασης για την αυτοκτονία. Η τοπική κοινωνία ήθελε να γίνει κάτι τέτοιο, ωστόσο μέσα σε μία ελληνική γραφειοκρατία, τέτοιου τύπου παρεμβάσεις – οι οποίες στο εξωτερικό είναι δεδομένες- πάρα πολύ εύκολα δεν προχωρούν.

Υπάρχουν μέτρα όπως αυτό, με σχεδόν μηδενικό κόστος, τα οποία θα μπορούσαν να λειτουργήσουν προληπτικά. Όλες οι προτάσεις που έχουμε κάνει σε εκάστοτε κυβερνήσεις, είναι προτάσεις χωρίς κόστος

Ευρήματα μελετών, δείχνουν πως η πρακτική τοποθέτησης πλεγμάτων δεν οδηγεί τα άτομα στην αναζήτηση εναλλακτικής τοποθεσίας. Αντίθετα, μπορεί να λειτουργήσει ως κίνητρο για επανεξέταση των ενεργειών που εμπλέκονται με την πρόθεση για αυτοκτονία.

«Το γνωρίζετε ότι η γέφυρα της Χαλκίδας είναι hotspot;»

«Θυμάμαι χαρακτηριστικά μία κλήση στο 1018 όπου ένας άντρας με ρώτησε: “Το γνωρίζετε ότι η γέφυρα της Χαλκίδας είναι hotspot;”» μας λέει η ψυχολόγος Δήμητρα Ζαφειροπούλου, μια από τις «φωνές» του 1018, η οποία στη συνέχεια σημειώνει ότι οι κλήσεις στη Γραμμή που κάνουν λόγο για μια επίδοξη αυτοκτονία με τη μέθοδο της πτώσης συμπεριλαμβανομένου του μετρό, του μπαλκονιού, είναι έξι στις δέκα. 

«Είναι πολύ συχνό φαινόμενο. Η πτώση άλλωστε, είναι η 2η μέθοδος που είναι  πιο συχνή για αυτοκτονία με τις γυναίκες να την επιλέγουν, ενώ ο απαγχονισμός είναι η πρώτη» καταλήγει.

Ερ: Χτυπάει η γραμμή του 1018. Ένας άντρας σας λέει ότι «Αυτή τη στιγμή είμαι στον Ισθμό της Κορίνθου. Κάντε κάτι να με κρατήσετε στη ζωή, αλλιώς πέφτω». Ποιες οι ενέργειές σας;

Απ: «Ένας άνθρωπος αρχικά που θα καλέσει το 1018 και θα περιγράψει αυτή την κατάσταση, είναι δεδομένο πως ναι μεν σκέφτεται να πηδήξει, αλλά ταυτόχρονα έχει ανάγκη να νιώσει ελπίδα. Εμείς εκεί, πρέπει να κερδίσουμε την εμπιστοσύνη του. Να τον κινητοποιήσουμε προκειμένου να δει τα πράγματα με διαφορετικό τρόπο. 

Ξέρουμε ότι ένας άνθρωπος που φτάνει σε αυτήν την κατάσταση πονάει, νιώθει εγκλωβισμένος, μόνος, έχει απόγνωση, άγχος, καθώς και μια γνωστική δυσλειτουργία. Προσπαθούμε να τον φέρουμε στο «εδώ και τώρα» και αντιληφθούμε τι είναι. Μεγάλος, μικρός, ομοφυλόφιλος, μη ομοφυλόφιλος, ερωτευμένος, αγανακτισμένος… 

“Τι θα σας έκανε να μην πέσετε;” είναι το πρώτο πράγμα που ρωτάμε. Η απάντησή του είναι αυτή η οποία θα μας κάνει να αλλάξουμε προσέγγιση, ή όχι. “Έλα να προσπαθήσουμε, να κάνουμε τη δοκιμή” θα του πούμε στη συνέχεια. Εκεί θέλουμε να καταλήξουμε» μας απαντά ο Κυριάκος Κατσαδώρος ψυχίατρος και επιστημονικά υπεύθυνος του Κέντρου Ημέρας για την Πρόληψη της Αυτοκτονίας, ο οποίος συνεχίζοντας επισημαίνει:

«Οι ενέργειές μας βέβαια, ανάλογα το περιστατικό μπορεί να είναι και ακραίες. Να καλέσουμε την αστυνομία για παράδειγμα, να πάρουν κάποιο άτομο μέσα και στη συνέχεια να τον παραπέμψουν σε νοσοκομείο για να μην αυτοκτονήσει. Έχει χρειαστεί να το κάνουμε και αυτό… Ελάχιστες φορές βέβαια στα τόσα χρόνια.»

Η αυτοκτονικότητα είναι μια κρίση που έρχεται και φεύγει

«Ξέρουμε ότι η αυτοκτονικότητα είναι μια κρίση που έρχεται και φεύγει. Εμείς θέλουμε να κάνουμε την παρέμβαση πάνω σε αυτό το κομμάτι. Ο ψυχίατρος μπορεί να διαγνώσει και να εκτιμήσει τον αυτοκτονικό κίνδυνο σωστά.» μας λέει ο κ. Κατσαδώρος και συνεχίζει: 

«Η αλήθεια είναι ότι οι αυτοκτονίες αυξάνονται σε όλο τον κόσμο, όχι μόνο στην Ελλάδα. Σύμφωνα ωστόσο με τα τελευταία στοιχεία της Ελ. Στατ. μειώθηκαν, αλλά… αυξήθηκαν οι πτώσεις. Εμάς αυτό μας προβληματίζει. Η υποκαταγραφή άλλωστε σε παγκόσμια κλίμακα είναι δεδομένη».

Μεγάλο το στίγμα της ψυχικής ασθένειας – Έχουμε όλοι ευθύνη

«Το στίγμα της ψυχικής ασθένειας είναι μεγάλο. Θα ήταν τελείως διαφορετικές οι διαδικασίες προφύλαξης μιας οικογένειας αν ένα μέλος της είχε ζάχαρο, αντί αυτοκτονικού ιδεασμού» επισημαίνει η κ. Θεοδωρικάκου και συνεχίζει: 

«Στην πρώτη περίπτωση θα του έφτιαχναν συγκεκριμένα φαγητά και θα το πρόσεχαν διαφορετικά, ενώ στο κομμάτι της αυτοκτονίας, οι συμπεριφορές προφύλαξης είναι λανθασμένες. Θεωρείται ότι κάποιος μόνο με τα λόγια τύπου «Θα πάνε όλα καλά», ή και με αγάπη θα «βοηθήσει» τον άλλο. 

Ο κάθε ένας από εμάς, οφείλει να έχει μια ενεργότερη επικοινωνία με τον άνθρωπο που έχει δίπλα του, το συγγενή του, το φίλο του, τον συνεργάτη του, το σύντροφό του. Όλοι μας οφείλουμε να καταλάβουμε ότι μπορούμε να παίξουμε ένα σημαντικό ρόλο για να μη χαθεί μια ζωή. Η επικοινωνία σίγουρα μπορεί να βοηθήσει, προκειμένου ένας άνθρωπος να αναζητήσει βοήθεια.»

Ερ: Πως οφείλει ένας δημοσιογράφος να προσεγγίζει το ζήτημα της αυτοκτονίας;

Απ: Είναι επιστημονικά αποδεδειγμένο, ότι η αναδημοσίευση μιας τέτοιας είδησης μπορεί να οδηγήσει σε μιμητικού τύπου συμπεριφορές. Δεν είναι λανθασμένη πρακτική το να δημοσιεύονται οι αυτοκτονίες σαν γεγονότα, είναι όμως απαγορευτικό να γίνεται ανάλυση της μεθόδου, της τοποθεσίας κλπ. Φωτογραφίες από το σημείο, στοιχεία της οικογένειας του αυτόχειρα απαγορεύεται να δημοσιοποιούνται. 

Σύμφωνα με τον ΠΟΥ, στα δημοσιεύματα που γίνονται αναφορές σε τέτοιου είδους περιστατικά, επιβάλλεται να γίνεται πάντα παραπομπή σε γραμμή 24ωρης γραμμής βοήθειας, όπως στο 1018 για παράδειγμα στην Ελλάδα. Στο εξωτερικό μια αυτοκτονία δεν είναι «γεγονός». Είναι ένας θάνατος. Όπως δε χρειάζεται να σημειωθεί ένας θάνατος από καρκίνο, έτσι και μια αυτοκτονία. 

Η Γραμμή Παρέμβασης για την Πρόληψη της Αυτοκτονίας 1018 στελεχώνεται από ειδικούς ψυχικής υγείας και λειτουργεί 24 ώρες το 24ωρο. 

Από την ίδρυση του, έως τον Ιούλιο του 2018 ζήτησαν βοήθεια από το Κέντρο Ημέρας 2.408 άτομα και πραγματοποιήθηκαν 23.855 επισκέψεις.

Η αυτοκτονία δεν είναι ένα μοιραίο γεγονός.

Το 95% των αυτοκτονιών θα μπορούσε να έχει προληφθεί.
 

Σχετικά Videos

Powered by TUODY Software